Buty elektroizolacyjne mogą pękać podczas przechowywania, nawet jeśli ich podeszwy wykazują niewielkie zużycie. Guma starzeje się, gdy sprzęt leży na półce, a ciepło, światło słoneczne, ozon, zanieczyszczenie chemiczne lub długotrwałe odkształcenie mogą przyspieszyć ten proces. Jeśli rzadko używana para rozdziera się w okolicy kostki lub palców, przyczyną może być środowisko przechowywania, a nie nadmierne użytkowanie. Takie uszkodzenia mogą osłabić ochronę elektryczną i sprawić, że zespoły konserwacyjne będą rozpatrywać reklamacje dotyczące pozornie „nowego” sprzętu.

Skuteczne przechowywanie butów elektroizolacyjnych wymaga ograniczenia zarówno narażenia na szkodliwe czynniki, jak i obciążeń mechanicznych: buty należy utrzymywać w czystości i całkowicie suche, chronić przed światłem i źródłami ozonu oraz przechowywać bez zginania i ściskania.Każdą parę z widocznymi pęknięciami należy natychmiast odizolować i nie wydawać do prac elektrycznych. Sam wygląd nie pozwala potwierdzić integralności elektrycznej, a poprawa warunków przechowywania nie przywróci właściwości gumie, która już uległa degradacji.

Dlaczego nieużywana guma nadal ulega degradacji

Określenie „nieużywane” opisuje historię zużycia, a nie stan materiału. Mieszanki gumowe stosowane w obuwiu elektroizolacyjnym mogą zmieniać się wskutek utleniania i innych procesów starzenia. Ich odporność zależy od składu mieszanki, konstrukcji i historii narażenia. Para przechowywana w oryginalnym opakowaniu również może ulec degradacji, jeśli opakowanie znajduje się obok grzejnika lub nie chroni materiału przed ozonem i oparami substancji chemicznych.

Ciepło i światło przyspieszają starzenie

Wysoka temperatura może przyspieszać zmiany chemiczne w gumie, z czasem zmniejszając jej elastyczność i sprzyjając twardnieniu lub pękaniu. Bezpośrednie światło słoneczne powoduje dodatkową ekspozycję na promieniowanie ultrafioletowe i może nagrzać buty do temperatury wyższej niż temperatura otoczenia. Półka przy oknie, szafka przy gorącej ścianie procesu technologicznego lub zaparkowany pojazd serwisowy mogą więc nie być odpowiednimi miejscami, nawet jeśli wyglądają na czyste.

Należy też zwrócić uwagę na cykliczne zmiany temperatury. Przeniesienie butów z chłodnego magazynu do ciepłego i wilgotnego pomieszczenia może spowodować skraplanie się wilgoci. Zimna guma może być mniej elastyczna, dlatego rozciąganie schłodzonego buta lub prostowanie ściśniętej cholewki może doprowadzić do uszkodzenia. Należy pozwolić obuwiu naturalnie osiągnąć temperaturę odpowiednią do użytkowania; nie wolno przyspieszać ogrzewania ani suszenia za pomocą grzejnika.

Uszkodzenia ozonowe mogą koncentrować się w miejscach rozciągnięcia

Ozon może atakować podatną na jego działanie gumę, zwłaszcza gdy materiał pozostaje naprężony. W zależności od mieszanki drobne pęknięcia mogą pojawić się na rozciągniętych powierzchniach w pobliżu zagiętej cholewki, załamania przy kostce lub odkształconego noska. Taki układ uszkodzeń może wskazywać na możliwą przyczynę, ale sam w sobie jej nie potwierdza.

Potencjalnymi źródłami ozonu są urządzenia wytwarzające iskry elektryczne lub wyładowania, na przykład niektóre silniki, urządzenia łączeniowe i oczyszczacze powietrza generujące ozon. Nie należy zakładać, że każde urządzenie elektryczne powoduje szkodliwe narażenie. Należy sprawdzić konkretne urządzenia i sposób przechowywania oraz trzymać obuwie ochronne z dala od prawdopodobnych źródeł ozonu, zamiast polegać wyłącznie na opakowaniu jako barierze ochronnej.

Substancje chemiczne mogą zmieniać gumę, zanim pojawią się pęknięcia

Olej, smar, paliwa, rozpuszczalniki i nieodpowiednie środki czyszczące mogą zmiękczać, powodować pęcznienie, utwardzać lub w inny sposób uszkadzać materiały obuwia. Odporność chemiczna różni się w zależności od mieszanki; środek czyszczący odpowiedni do zwykłych butów roboczych może nie nadawać się do butów elektroizolacyjnych. Pozostałości na powierzchni mogą nadal działać podczas przechowywania.

Lepkość, nietypowa sztywność, pęcznienie lub odkształcenie powierzchni mogą wystąpić, zanim pojawią się widoczne pęknięcia. Zespoły konserwacyjne powinny zatem odnotowywać zmiany tekstury i kształtu, a nie tylko widoczne rozdarcia. Należy unikać niezatwierdzonych środków pielęgnacyjnych, preparatów do opon, środków dezynfekujących i odplamiaczy na bazie rozpuszczalników, nawet jeśli poprawiają wygląd powierzchni.

Zginanie podczas przechowywania powoduje miejscowe naprężenia

Cholewka buta zagięta na wiele miesięcy pozostaje naprężona wzdłuż tego samego zagięcia. Ciężkie kartony ułożone na obuwiu mogą spłaszczyć nosek lub odkształcić okolice kostki. Podobne miejscowe naprężenia powodują ciasne paski, wąskie wieszaki i wkładki rozciągające otwór buta. Starzenie i odkształcenie często działają łącznie: materiał, który utracił elastyczność, gorzej znosi długotrwałe zginanie.

Wykorzystaj wzór uszkodzeń, aby ukierunkować dochodzenie

Gdy reklamacja dotyczy butów, które były prawie nieużywane, należy zabezpieczyć dowody przed ich czyszczeniem lub manipulowaniem nimi. Należy sfotografować każdy but, jego opakowanie i miejsce przechowywania. Trzeba odnotować oznaczenie produktu, datę otrzymania, historię wydawania, użyte środki czyszczące oraz wszelkie znane przypadki narażenia na ciepło lub substancje chemiczne. Należy porównać uszkodzone pary z zapasami przechowywanymi w innym miejscu, jednocześnie izolując podejrzany sprzęt.

Te obserwacje są wskazówkami diagnostycznymi, a nie dowodem przyczyny źródłowej. Podobnie wyglądające uszkodzenia mogą wynikać z różnych czynników, a także mogą mieć na nie wpływ problemy konstrukcyjne. Nie należy klasyfikować każdego pęknięcia jako uszkodzenia ozonowego ani każdej przedwczesnej awarii jako wady produkcyjnej bez informacji potwierdzających takie wnioski.

Kontroluj obuwie, nie powodując dalszych uszkodzeń

Należy zacząć od instrukcji kontroli producenta dotyczących danego obuwia. Buty elektroizolacyjne, dielektryczne nakładki na obuwie i inne obuwie ochronne mogą mieć różną konstrukcję i różne wymagania. Trzeba potwierdzić, że produkt jest przeznaczony do ochrony przed występującym zagrożeniem elektrycznym; zwykłe gumowe buty wodoodporne nie stanowią zamiennika.

1. Sprawdź oznaczenia i historię. Potwierdź model, klasę lub oznaczenie elektryczne oraz dostępne zapisy kontroli lub badań. Brak oznaczeń lub niepewna historia użytkowania uniemożliwiają podjęcie wiarygodnej decyzji o dopuszczeniu do użycia.
2. Obejrzyj czyste powierzchnie przy dobrym oświetleniu. Sprawdź cholewki, przejścia przy kostce, noski, pięty, podeszwy i połączenia klejone. W miarę możliwości skontroluj także dostępne powierzchnie wewnętrzne pod kątem uszkodzeń i zanieczyszczeń.
3. Zwróć uwagę nie tylko na pęknięcia. Cięcia, przebicia, przetarcia, rozwarstwienia, wbite przedmioty, pęcznienie, lepkość i nietypowe utwardzenie również mogą sprawić, że obuwie będzie niezdatne do użytku.
4. Stosuj wyłącznie delikatne zginanie dozwolone w instrukcji. Jeśli jest dozwolone, lekkie zginanie może ujawnić uszkodzenia ukryte w zagięciach. Nie należy gwałtownie zginać ani rozciągać butów ani wywracać ich na lewą stronę, chyba że producent wyraźnie na to zezwala.
5. Odnotuj i odizoluj sprzęt budzący wątpliwości. Oznacz parę i przechowuj ją fizycznie oddzielnie od zapasów gotowych do wydania, aby nie została przypadkowo ponownie wydana.

Nie należy uznawać żadnego widocznego pęknięcia za automatycznie dopuszczalne w przypadku ochrony elektrycznej. Pozornie płytkie uszkodzenie może sięgać głębiej, niż wskazuje jego wygląd, a pogorszenie właściwości elektrycznych może wystąpić bez widocznych pęknięć. Kontrola wzrokowa i badania elektryczne odpowiadają na różne pytania; nie należy stosować żadnej z tych metod poza określonymi dla niej kryteriami dopuszczenia.

Jeśli producent, obowiązujące wymagania lub program bezpieczeństwa w miejscu pracy wymagają okresowych badań dielektrycznych, należy skorzystać z wykwalifikowanej procedury badawczej odpowiedniej dla danego obuwia. Nie wolno improwizować, wykonując badanie miernikiem, podłączonym przewodem ani lokalnie zmontowanym układem. Pozytywny wynik badania elektrycznego nie uchyla kryteriów odrzucenia dotyczących stanu fizycznego.

Dostosuj warunki przechowywania do wymagań obuwia

Należy stosować określone przez producenta wymagania dotyczące temperatury, wilgotności, opakowania i okresu przechowywania, a nie uniwersalny limit. Mieszanki gumowe różnią się między sobą, dlatego ogólny zakres temperatur lub deklarowany okres przydatności do przechowywania mogą dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Jeśli instrukcje są niedostępne, należy je uzyskać przed zatwierdzeniem długoterminowego sposobu przechowywania.

Najpierw oczyść, a następnie całkowicie wysusz

Zanieczyszczenia należy usuwać niezwłocznie, stosując wyłącznie zatwierdzone metody i środki. Nie należy odkładać brudnego obuwia z zamiarem wyczyszczenia go przed kolejnym użyciem. Zwróć uwagę na rowki podeszwy i połączenia między elementami, w których mogą pozostawać niezauważone pozostałości.

Wnętrze i zewnętrzną powierzchnię należy suszyć naturalnie w odpowiednich warunkach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła. Mokra wyściółka lub woda uwięziona w opakowaniu mogą powodować problemy z wilgocią, nawet gdy zewnętrzna powierzchnia wydaje się sucha. Nie należy zamykać wilgotnych butów w workach ani używać grzejników, opalarek lub gorących powierzchni do przyspieszenia suszenia.

Chroń kształt obuwia, nie rozciągając go

Przechowuj buty w ich naturalnym kształcie i pozostaw wystarczająco dużo miejsca, aby sąsiednie przedmioty ich nie odkształcały. Unikaj zaginania cholewek, ciasnego wkładania jednego buta w drugi i układania ciężkich przedmiotów na opakowaniach. W razie potrzeby używaj zatwierdzonych przez producenta podpórek; wkładki wykonane we własnym zakresie nie mogą rozciągać gumy ani zawierać nieodpowiednich materiałów.

Oryginalne opakowanie może chronić przed światłem, kurzem i przypadkowym kontaktem, jeśli jest odpowiednie i nieuszkodzone. Nie stanowi jednak dowodu, że miejsce przechowywania jest właściwe. Opakowania należy używać zgodnie z instrukcją, nie zatrzymując w nich wilgoci ani nie zmuszając butów do trwałego zagięcia.

Oddziel środki ochrony indywidualnej do prac elektrycznych od chemikaliów konserwacyjnych

Wspólna szafka konserwacyjna może zawierać środki czyszczące w aerozolu, smary, pojemniki z paliwem i zapasowe podzespoły elektryczne. Jest to wygodne rozwiązanie, ale może narażać obuwie na rozlanie substancji, ich opary lub działanie urządzeń wytwarzających ozon. Należy zapewnić wyznaczone miejsce z dala od tych źródeł oraz od światła słonecznego i gorącego sprzętu.

Należy sprawdzać warunki w miejscu, w którym faktycznie znajdują się buty, a nie tylko wskazania termostatu pokojowego. Na wysokiej półce lub w zamkniętej szafce może być cieplej niż w użytkowanej części pomieszczenia. Trzeba ponownie ocenić to miejsce, gdy zmienią się sąsiednie urządzenia, wentylacja lub sposób przechowywania chemikaliów.

Zapobiegaj kolejnym reklamacjom dzięki kontroli zapasów

Procedura przechowywania powinna obejmować przyjęcie, wydanie, zwrot i kontrolę. Należy rejestrować stan produktu w chwili dostawy oraz powiązać oznaczenia produktu i instrukcje z każdą parą lub identyfikowalną grupą zapasów. W przypadku zwracanego obuwia przed ponownym wprowadzeniem do zapasów należy odnotować znane przypadki narażenia i historię czyszczenia. Zapasy dostępne, oczekujące na kontrolę, objęte kwarantanną i odrzucone należy wyraźnie rozdzielić.

Rotację zapasów należy prowadzić zgodnie z wymaganiami producenta, ale nie należy zakładać, że najstarsza para nadaje się do wydania tylko dlatego, że nigdy nie była używana. Przed wydaniem i użyciem należy sprawdzić jej stan oraz uwzględnić obowiązujące wymagania dotyczące kontroli, badań i wycofania. Daty przyjęcia zapewniają identyfikowalność, ale nie potwierdzają pozostałego okresu użytkowania.

Jeśli jedna para wykazuje oznaki degradacji związanej z przechowywaniem, należy skontrolować pozostałe pary przechowywane na tej samej półce, w podobny sposób opakowane lub narażone na te same czynniki. Wymiana wyłącznie widocznie uszkodzonej pary nie usuwa przyczyny problemu. Powtarzające się uszkodzenia w podobnie przechowywanych zapasach uzasadniają szerszą kwarantannę oraz udokumentowaną ocenę warunków i sposobu obchodzenia się z obuwiem.

Decyzja o dopuszczeniu uszkodzonej pary do ponownego użytku

Nie należy szlifować pęknięć, wypełniać ich klejem, nakładać powłoki ani zaklejać taśmą, aby buty wyglądały na zdatne do użytku. Zabiegi kosmetyczne nie potwierdzają przywrócenia właściwości dielektrycznych i mogą ukryć uszkodzenia przed późniejszymi kontrolami. Naprawę można rozważać wyłącznie wtedy, gdy producent wyraźnie dopuszcza daną metodę i określa wymagany proces odbioru.

Pęknięte lub w inny sposób budzące wątpliwości buty należy wycofać z użytkowania przy pracach elektrycznych do czasu oceny, a po spełnieniu kryteriów odrzucenia wymienić. W przypadku niejednoznacznych uszkodzeń należy przekazać producentowi lub wykwalifikowanemu rzeczoznawcy zdjęcia, oznaczenia, historię przechowywania i informacje o czyszczeniu. Obuwie, którego identyfikacji, stanu lub wymaganego statusu badań nie można ustalić, nie powinno być wydawane. Odrzucone pary należy wyraźnie oznaczyć i zutylizować zgodnie z procedurą obowiązującą w miejscu pracy, aby nie wróciły do zasobów środków ochronnych.