भण्डारणमा राखिएका इन्सुलेटिङ बुटका सोलमा थोरै मात्र घिसावट देखिए पनि ती चर्किन सक्छन्। उपकरण थन्क्याएर राख्दा पनि रबर पुरानो हुँदै जान्छ, र ताप, घाम, ओजोन, रासायनिक दूषण वा लामो समयसम्मको विकृतिले यो प्रक्रिया तीव्र बनाउन सक्छ। विरलै प्रयोग गरिएको जोडीको गोलीगाँठो वा औँलाको भाग वरिपरि चिरा देखिएमा, अत्यधिक प्रयोगभन्दा भण्डारणको वातावरण समस्या हुन सक्छ। यस्ता दोषले विद्युतीय सुरक्षामा असर पार्न सक्छ र मर्मतसम्भार टोलीलाई देख्दा “नयाँ” जस्ता उपकरणबारेका गुनासो सम्बोधन गर्नुपर्ने अवस्था ल्याउन सक्छ।

इन्सुलेटिङ बुटको प्रभावकारी भण्डारणका लागि सम्पर्क र भौतिक दबाब दुवै नियन्त्रण गर्नुपर्छ: बुट सफा र पूर्ण रूपमा सुक्खा राख्नुहोस्, प्रकाश र ओजोनका स्रोतबाट जोगाउनुहोस्, र नबटारी वा नथिची भण्डारण गर्नुहोस्।देखिने चिरा भएको कुनै पनि जोडीलाई विद्युतीय कामका लागि जारी नगरी तुरुन्तै अलग राख्नुपर्छ। बाहिरी रूपले मात्र विद्युतीय अखण्डता पुष्टि हुँदैन, र भण्डारण सुधारले पहिले नै बिग्रिसकेको रबरलाई पुनःस्थापित गर्न सक्दैन।

प्रयोग नगरिएको रबर पनि किन बिग्रन्छ

“प्रयोग नगरिएको” भन्नाले घिसावटको इतिहास जनाउँछ, सामग्रीको अवस्था होइन। विद्युतीय सुरक्षात्मक जुत्तामा प्रयोग हुने रबरका मिश्रणहरू अक्सिडेसन र अन्य वृद्धावस्थासम्बन्धी प्रक्रियाका कारण परिवर्तन हुन सक्छन्। तिनको प्रतिरोध क्षमता मिश्रणको संरचना, बनावट र सम्पर्कको इतिहासमा निर्भर गर्छ। मूल प्याकेजिङमै राखिएको जोडी पनि हीटरको छेउमा राखिएको छ वा प्याकेजिङबाट ओजोन र रासायनिक वाष्प सामग्रीसम्म पुग्छ भने बिग्रन सक्छ।

ताप र प्रकाशले पुरानो हुने प्रक्रिया तीव्र बनाउँछन्

उच्च तापक्रमले रबरमा हुने रासायनिक परिवर्तनलाई तीव्र बनाउन सक्छ, जसले अन्ततः लचकता घटाउँछ र कडा हुने वा चर्किने समस्या बढाउँछ। प्रत्यक्ष घामले पराबैंगनी किरणको सम्पर्क गराउनुका साथै बुटलाई वरपरको हावाभन्दा बढी तताउन सक्छ। त्यसैले झ्यालछेउको र्‍याक, तातो प्रक्रियागत भित्तासँग जोडिएको क्याबिनेट वा पार्क गरिएको सेवा सवारी साधन उपयुक्त नहुन सक्छ, क्षेत्र सफा देखिए पनि।

तापक्रमको उतारचढावलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ। चिसो भण्डारणस्थलबाट न्यानो र आर्द्र कोठामा सार्दा बुटमा पानीका थोपा जम्न सक्छन्। चिसो रबर कम लचिलो हुन सक्छ, त्यसैले चिसिएको बुटलाई बलपूर्वक खोल्दा वा दबिएको ताण्डा सीधा गर्दा гэмтэх सम्भावना हुन्छ। जुत्तालाई सामान्य रूपमा समात्न मिल्ने तापक्रममा स्वाभाविक रूपमा पुग्न दिनुहोस्; तताउने वा सुकाउने प्रक्रिया छिटो बनाउन हीटर प्रयोग नगर्नुहोस्।

तन्किएका भागमा ओजोनबाट हुने क्षति बढी केन्द्रित हुन सक्छ

ओजोनले संवेदनशील रबरमा असर गर्न सक्छ, विशेष गरी सामग्रीमा निरन्तर तनाव परेको ठाउँमा। मिश्रणअनुसार, बाङ्गिएको ताण्डा, गोलीगाँठोको मोड वा विकृत औँलाको भाग नजिक तन्किएका सतहमा मसिना चिरा देखिन सक्छन्। यस्ता ढाँचाले सम्भावित कारणको संकेत दिन सक्छन्, तर आफैँमा कारण पुष्टि गर्दैनन्।

ओजोनका सम्भावित स्रोतमा विद्युतीय स्पार्क वा डिस्चार्ज उत्पन्न गर्ने उपकरणहरू पर्छन्, जस्तै केही मोटर, स्विचिङ उपकरण र ओजोन उत्पन्न गर्ने एयर क्लिनर। प्रत्येक विद्युतीय उपकरणले हानिकारक सम्पर्क गराउँछ भन्ने नमान्नुहोस्। वास्तविक उपकरण र भण्डारणको व्यवस्थाको समीक्षा गर्नुहोस्, र प्याकेजिङलाई मात्र अवरोध ठान्नुभन्दा सुरक्षात्मक जुत्तालाई सम्भावित स्रोतहरूबाट टाढा राख्नुहोस्।

चिरा देखिनुअघि नै रसायनले रबर परिवर्तन गर्न सक्छन्

तेल, ग्रीस, इन्धन, सोल्भेन्ट र नमिल्ने सफाइका उत्पादनले जुत्ताका सामग्रीलाई नरम, सुन्निएको, कडा वा अन्य रूपमा क्षति पुर्‍याउन सक्छन्। रासायनिक प्रतिरोध क्षमता रबरको मिश्रणअनुसार फरक हुन्छ; साधारण कामका बुटका लागि उपयुक्त क्लिनर विद्युतीय रूपमा इन्सुलेट गर्ने बुटका लागि अनुपयुक्त हुन सक्छ। सतहमा बाँकी रहेका अवशेष भण्डारण अवधिभर सक्रिय रहन सक्छन्।

स्पष्ट चिरा देखिनुअघि नै सतह टाँसिने, असामान्य रूपमा कडा हुने, सुन्निने वा विकृत हुने समस्या देखा पर्न सक्छ। त्यसैले मर्मतसम्भार टोलीले देखिने चिरा मात्र होइन, बनावट र आकारमा भएका परिवर्तन पनि अभिलेख गर्नुपर्छ। सतह राम्रो देखियोस् भनेर स्वीकृति नभएका कन्डिसनर, टायर ड्रेसिङ, कीटाणुनाशक र सोल्भेन्टमा आधारित दाग हटाउने पदार्थ प्रयोग नगर्नुहोस्।

बटारेर राख्ने बानीले तनावको बिन्दु बनाउँछ

बुटको ताण्डा महिनौँसम्म तलतिर बटारेर राख्दा एउटै चाउरी परेको भागमा निरन्तर तनाव रहन्छ। जुत्तामाथि राखिएका भारी बाकसले औँलाको भाग च्याप्न वा गोलीगाँठो विकृत गर्न सक्छन्। कसेका पट्टा, साँघुरा ह्याङ्गर र मुख फैलाउने आधारले पनि उस्तै स्थानीय तनाव सिर्जना गर्छन्। पुरानो हुनु र विकृति प्रायः सँगसँगै असर गर्छन्: लचकता गुमाएको सामग्रीले लामो समयसम्मको मोड कम सहन सक्छ।

क्षतिको ढाँचाका आधारमा अनुसन्धानलाई दिशा दिनुहोस्

लगभग प्रयोग नै नभएका बुटबारे गुनासो आएमा, सफा गर्न वा चलाउनुअघि प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्। प्रत्येक बुट, त्यसको प्याकेजिङ र भण्डारण स्थानको तस्बिर लिनुहोस्। उत्पादनको पहिचान, प्राप्त मिति, जारी गरिएको इतिहास, प्रयोग गरिएका सफाइका उत्पादन र ताप वा रसायनको ज्ञात सम्पर्क अभिलेख गर्नुहोस्। शंकास्पद उपकरणलाई अलग राख्दै, अन्यत्र भण्डारण गरिएका मौज्दातसँग प्रभावित जोडीहरू तुलना गर्नुहोस्।

यी अवलोकनहरू समस्या पत्ता लगाउने सङ्केत हुन्, मूल कारणको प्रमाण होइनन्। उस्तै देखिने दोष विभिन्न सम्पर्कका कारण हुन सक्छन्, र निर्माणसम्बन्धी समस्याले पनि योगदान पुर्‍याउन सक्छ। सहयोगी जानकारीबिना हरेक चिरालाई ओजोनबाट भएको क्षति वा हरेक प्रारम्भिक विफलतालाई निर्माण दोष भनेर वर्गीकरण नगर्नुहोस्।

थप क्षति नगरी निरीक्षण गर्नुहोस्

सबैभन्दा पहिले, सम्बन्धित जुत्ताका लागि निर्माताका निरीक्षण निर्देशन हेर्नुहोस्। विद्युतीय रूपमा इन्सुलेट गर्ने बुट, डाइइलेक्ट्रिक ओभरसुस र अन्य सुरक्षात्मक जुत्ताको बनावट तथा आवश्यकताहरू फरक हुन सक्छन्। उत्पादन सम्बन्धित विद्युतीय जोखिमका लागि बनाइएको हो भन्ने पुष्टि गर्नुहोस्; साधारण रबरका वाटरप्रूफ बुट त्यसको विकल्प होइनन्।

1. पहिचान र इतिहास जाँच्नुहोस्। मोडेल, विद्युतीय रेटिङ वा वर्गीकरण, र उपलब्ध निरीक्षण वा परीक्षण अभिलेख पुष्टि गर्नुहोस्। पहिचान विवरण नहुनु वा प्रयोगको इतिहास अनिश्चित हुनुले सुरक्षित रूपमा प्रयोगका लागि जारी गर्ने निर्णयमा भरपर्दो आधार दिँदैन।
2. राम्रो प्रकाशमा सफा सतह जाँच्नुहोस्। ताण्डा, गोलीगाँठो आसपासका भाग, औँलाको भाग, कुर्कुच्चा, सोल र जोडिएका भाग हेर्नुहोस्। पहुँचयोग्य भित्री सतहमा पनि क्षति वा दूषण छ कि जाँच्नुहोस्।
3. चिरा मात्र होइन, अन्य समस्या पनि हेर्नुहोस्। काटिएको, प्वाल परेको, घिसिएको, छुट्टिएको, कुनै वस्तु गाडिएको, सुन्निएको, टाँसिने वा असामान्य रूपमा कडा भएको अवस्थाले पनि जुत्ता अनुपयुक्त बनाउन सक्छ।
4. निर्देशनले अनुमति दिएको हल्का चलाइ मात्र गर्नुहोस्। अनुमति भएमा, हल्का मोड्दा चाउरीभित्र लुकेका दोष देखिन सक्छन्। निर्माताले विशेष रूपमा अनुमति नदिएसम्म बुटलाई जोडले नबटार्नुहोस्, नतन्काउनुहोस् वा उल्टो नपार्नुहोस्।
5. शंकास्पद उपकरण अभिलेख गरी अलग राख्नुहोस्। जोडीमा ट्याग लगाउनुहोस् र प्रयोगका लागि तयार मौज्दातबाट भौतिक रूपमा अलग राख्नुहोस्, ताकि गल्तीले पुनः जारी नहोस्।

विद्युतीय सुरक्षाका लागि देखिने चिराको कुनै पनि आकारलाई स्वतः स्वीकार्य मान्नु हुँदैन। सतही देखिने दोष पनि देखिएभन्दा गहिरो हुन सक्छ, र देखिने चिरा नभए पनि विद्युतीय क्षति हुन सक्छ। दृश्य निरीक्षण र विद्युतीय परीक्षणले फरक प्रश्नहरूको जवाफ दिन्छन्; कुनै पनि विधिलाई यसको निर्धारित स्वीकृति मापदण्डबाहिर प्रयोग गर्नु हुँदैन।

निर्माता, लागू हुने आवश्यकताहरू वा कार्यस्थल सुरक्षा कार्यक्रमले आवधिक डाइइलेक्ट्रिक परीक्षण आवश्यक ठहर गरेमा, त्यस प्रकारको जुत्ताका लागि उपयुक्त दक्ष परीक्षण प्रक्रिया अपनाउनुहोस्। मिटर, ऊर्जायुक्त कन्डक्टर वा स्थानीय रूपमा जोडिएको सेटअप प्रयोग गरेर परीक्षण गर्ने प्रयास नगर्नुहोस्। विद्युतीय परीक्षणमा उत्तीर्ण भए पनि भौतिक रूपमा अस्वीकार गर्नुपर्ने मापदण्डलाई बेवास्ता गर्न मिल्दैन।

जुत्ताका आवश्यकताअनुसार भण्डारणको व्यवस्था गर्नुहोस्

सार्वभौमिक सीमा अपनाउनुको सट्टा निर्माताले तोकेको तापक्रम, आर्द्रता, प्याकेजिङ र भण्डारण अवधिसम्बन्धी आवश्यकताहरू पालना गर्नुहोस्। रबरका मिश्रणहरू फरक हुने भएकाले सामान्य तापक्रम दायरा वा भण्डारण अवधिको दाबीले झुटो ढुक्क बनाउन सक्छ। निर्देशन उपलब्ध नभएमा, लामो समयका लागि भण्डारण व्यवस्था स्वीकृत गर्नुअघि ती निर्देशन प्राप्त गर्नुहोस्।

पहिले सफा गर्नुहोस्, त्यसपछि पूर्ण रूपमा सुकाउनुहोस्

स्वीकृत विधि र उत्पादन मात्र प्रयोग गरी दूषण भएको सामग्री तुरुन्तै हटाउनुहोस्। अर्को पटक प्रयोग गर्नुअघि सफा गर्ने सोचेर फोहोर जुत्ता भण्डारण नगर्नुहोस्। सोलका खाँचाहरू र भागहरू जोडिएका ठाउँमा ध्यान दिनुहोस्, जहाँ अवशेष थाहै नपाई रहन सक्छन्।

जुत्ताको भित्री र बाहिरी भागलाई प्रत्यक्ष घाम र ताप स्रोतबाट टाढा, उपयुक्त अवस्थामा स्वाभाविक रूपमा सुकाउनुहोस्। बाहिर सुक्खा महसुस भए पनि भिजेको अस्तर वा प्याकेजिङभित्र थुनिएको पानीले ओससम्बन्धी समस्या सिर्जना गर्छ। ओसिला बुटलाई झोलामा बन्द नगर्नुहोस्, र सुकाउने प्रक्रिया तीव्र बनाउन रेडिएटर, तातो हावाको गन वा तातो सतह प्रयोग नगर्नुहोस्।

तन्किन नदिई आकार सुरक्षित राख्नुहोस्

छेउका वस्तुले विकृत नगरून् भनेर पर्याप्त ठाउँसहित बुटलाई प्राकृतिक आकारमै भण्डारण गर्नुहोस्। ताण्डा बटार्न, बुटहरू कस्सिएर एकअर्काभित्र राख्न वा प्याकेजिङमाथि भारी सामान थुपार्नबाट बच्नुहोस्। आवश्यक परे निर्माताले स्वीकृत गरेका आधार प्रयोग गर्नुहोस्; अस्थायी रूपमा बनाइएका भित्री आधारले रबर तन्काउनु वा नमिल्ने सामग्री थप्नु हुँदैन।

मूल प्याकेजिङ उपयुक्त र क्षति नभएको अवस्थामा प्रकाश, धुलो र आकस्मिक सम्पर्कबाट जोगाउन उपयोगी हुन सक्छ। तर यसले भण्डारण स्थान स्वीकार्य छ भन्ने प्रमाण दिँदैन। प्याकेजिङमा ओस थुनिने वा बुटमा स्थायी चाउरी पर्ने गरी नथिचिने गरी निर्देशनअनुसार प्रयोग गर्नुहोस्।

विद्युतीय PPE लाई मर्मतसम्भारका रसायनबाट अलग राख्नुहोस्

साझा मर्मतसम्भार क्याबिनेटमा एरोसोल क्लिनर, लुब्रिकेन्ट, इन्धनका कन्टेनर र अतिरिक्त विद्युतीय कम्पोनेन्टहरू हुन सक्छन्। यो सुविधाजनक भए पनि बुटलाई पोखिएको पदार्थ, वाष्प वा ओजोन उत्पादन गर्ने उपकरणको सम्पर्कमा ल्याउन सक्छ। त्यस्ता स्रोत, घाम र तातो उपकरणबाट टाढा छुट्टै स्थानको व्यवस्था गर्नुहोस्।

कोठाको थर्मोस्ट्याटमा मात्र नभई बुट राखिएको वास्तविक स्थानको अवस्था जाँच्नुहोस्। अग्लो र्‍याक वा बन्द क्याबिनेट प्रयोग गरिने कार्यक्षेत्रभन्दा न्यानो हुन सक्छ। नजिकका उपकरण, हावा आवतजावत वा रसायन भण्डारणमा परिवर्तन हुँदा स्थानको पुनःमूल्याङ्कन गर्नुहोस्।

मौज्दात नियन्त्रणमार्फत अर्को गुनासो रोक्नुहोस्

भण्डारण प्रक्रियाले प्राप्ति, जारी, फिर्ता र निरीक्षणलाई जोड्नुपर्छ। आइपुग्दाको अवस्था अभिलेख गर्नुहोस् र उत्पादनको पहिचान तथा निर्देशनहरू प्रत्येक जोडी वा ट्र्याक गर्न सकिने मौज्दात समूहसँग सम्बन्धित राख्नुहोस्। फिर्ता आएका जुत्तालाई मौज्दातमा राख्नुअघि ज्ञात सम्पर्क र सफाइको इतिहास अभिलेख गर्नुहोस्। उपलब्ध, निरीक्षणको प्रतीक्षामा रहेका, क्वारेन्टाइनमा राखिएका र अस्वीकृत मौज्दातलाई स्पष्ट रूपमा अलग राख्नुहोस्।

निर्माताका आवश्यकतासँग मिल्ने गरी मौज्दातको पालो मिलाउनुहोस्, तर सबैभन्दा पुरानो जोडी कहिल्यै प्रयोग भएको छैन भन्दैमा जारी गर्न सुरक्षित छ भन्ने नमान्नुहोस्। जारी गर्नुअघि र प्रयोग गर्नुअघि अवस्था जाँच्नुहोस्, साथै लागू हुने निरीक्षण, परीक्षण वा सेवा समाप्तिसम्बन्धी आवश्यकताहरूको समीक्षा गर्नुहोस्। प्राप्त मितिले ट्रेस गर्न सहयोग गर्छ; बाँकी सेवा अवधि स्थापित गर्दैन।

कुनै एक जोडीमा भण्डारणसँग सम्बन्धित बिग्रिएको अवस्था देखिएमा, उही र्‍याक, प्याकेजिङ व्यवस्था वा सम्पर्क इतिहास भएका अन्य जोडीहरू पनि निरीक्षण गर्नुहोस्। देखिने गरी क्षति भएको जोडी मात्र फेर्दा मूल कारण यथावत् रहन्छ। समान रूपमा भण्डारण गरिएका मौज्दातमा क्षति दोहोरिएमा, व्यापक क्वारेन्टाइन र वातावरण तथा ह्यान्डलिङ विधिको अभिलेखित समीक्षाको आवश्यकता हुन्छ।

क्षतिग्रस्त जोडी पुनः प्रयोगमा ल्याउन मिल्छ कि मिल्दैन भन्ने निर्णय

बुटलाई प्रयोगयोग्य देखाउन चिरा घोटेर हटाउने, टाँस्ने पदार्थले भर्ने, लेप लगाउने वा टेपले छोप्ने काम नगर्नुहोस्। बाहिरी रूपमा राम्रो देखिने उपचारले डाइइलेक्ट्रिक कार्यक्षमता पुनःस्थापित भएको पुष्टि गर्न सक्दैन र पछिका निरीक्षणमा दोष लुकाउन सक्छ। निर्माताले कुनै विधिलाई स्पष्ट रूपमा स्वीकृत गरी आवश्यक स्वीकृति प्रक्रिया परिभाषित गरेको अवस्थामा मात्र मर्मतबारे विचार गर्नुहोस्।

चिरा परेको वा अन्य कुनै कारणले शंकास्पद बुटको मूल्याङ्कन नहुँदासम्म विद्युतीय काममा प्रयोग नगर्नुहोस्, र अस्वीकृतिका मापदण्ड पूरा भएमा फेर्नुहोस्। दोषबारे स्पष्ट नभएमा, तस्बिर, पहिचान विवरण, भण्डारण इतिहास र सफाइसम्बन्धी जानकारीसहित निर्माता वा दक्ष मूल्याङ्कनकर्तालाई उपलब्ध गराउनुहोस्। पहिचान, अवस्था वा आवश्यक परीक्षणको स्थिति पुष्टि गर्न नसकिने जुत्तालाई जारी गर्न उपलब्ध राख्नु हुँदैन। अस्वीकृत जोडीमा स्पष्ट चिह्न लगाउनुहोस् र कार्यस्थलको विसर्जन प्रक्रिया पालना गर्नुहोस्, ताकि ती पुनः सुरक्षात्मक उपकरणको मौज्दातमा नफर्किऊन्।